1 juli 2020

Vattenfall kreeg op het nippertje € 396 miljoen subsidie toegezegd. MOB roept kabinet op bouw BMC's te voorkomen

Mobilisation for the environment (MOB) deed vandaag de volgende oproep aan het Kabinet en minister Wiebes: 
Zorg ervoor dat de nog te bouwen biomassacentrales in Diemen, Purmerend, Waddinxveen, Zwolle en andere locaties niet meer doorgaan. Dat spaart meer uit dan € 1 miljard, is goed voor het klimaat, worden er geen bomen meer verstookt en verbetert onze luchtkwaliteit. Van dat geld kan aan de zorg een verhoging van het salaris worden betaald.

Definitieve SER advies moet nog concreter
Gisteren is het concept advies van de SER betreffende biomassa uitgelekt. Alhoewel het een stap in de goede richting is vinden wij dat het advies concreter van inhoud dient te zijn.

Motie stopzetting nieuwe subsidies biomassaverbranding
In een brief van 30 mei 2020 aan de SER hebben wetenschappers, buitenlandse bosbeschermingsorganisaties, bewonersorganisaties en enkele landelijke milieuorganisaties nadrukkelijk aangegeven dat subsidie voor verbranding van biomassa per direct moet stoppen.
De Tweede Kamer heeft op 30 juni de motie Sienot aangenomen waarin nieuwe subsidies voor de bijstook van houtige biomassa in kolencentrales per onmiddellijk worden stopgezet. Nieuwe subsidies voor verbranding van houtige biomassa in warmtecentrales voor warmtenetten worden afgebouwd. De motie geeft echter geen einddatum voor het stoppen van nieuwe subsidies voor warmtecentrales aan. Er is alleen een afbouw aangekondigd, evenwel zonder eindjaar.
Dit zou kunnen betekenen dat de bouw van de 120 MW Vattenfall biomassacentrale in Diemen nog door kan gaan. Vattenfall heeft hiervoor op het nippertje € 396 miljoen subsidie toegezegd gekregen. 

Eindjaar afbouw biomassasubsidies biomassacentrales
In de najaarsronde van 2019 is voor bijna € 1 miljard aan subsidie voor biomassaverbranding toegekend. De voorjaarsronde 2020 wordt nu verwerkt. Minister Wiebes dient ervoor te zorgen dat in deze ronde al geen subsidies meer worden verstrekt.

Ook toegezegde subsidies intrekken
Van belang is om óók de reeds toegezegde subsidies voor biomassaverbranding in te trekken. Daarbij zijn twee situaties te onderscheiden:
  1. Indien de warmtecentrales nog niet zijn gebouwd, dan moeten subsidies in overleg worden ingetrokken onder vergoeding van gemaakte kosten voor engineering, bouwvoorbereiding, etc. Die ontwerpkosten bedragen slechts een fractie van de daadwerkelijke bouw- en exploitatiekosten.
  2. Bij reeds toegezegde subsidies voor biomassacentrales die al gebouwd zijn,  dient overleg plaats te vinden over intrekking van subsidie met schadevergoeding.  Dergelijk overleg dient ook plaats te vinden voor de bijstook van biomassa in de vier kolencentrales.
  3. Indien het budget voor een toegezegde subsidie niet tijdig is opgemaakt dient geen verlenging te worden vergeven van de termijn zoals nu gebruikelijk is.
Emissienormen van biomassacentrales zijn veel te ruim en in strijd met de wettelijke verplichting tot toepassing van Best Beschikbare Technieken.
Wat betreft de bestaande biomassacentrales dienen emissienormen aangescherpt te worden. De norm voor stofuitstoot dient maximaal 2 mg/Nm3 en voor stikstofoxiden (NOx) maximaal 70 mg/Nm3.

Johan Vollenbroek
MOB (mobilisation for the environment)

12 juni 2020

Wat is er nou eigenlijk mis met biomassa?

Dit artikel gaat over verbranding van houtige biomassa (ook wel bekend als "pellets"). De biomassa die de laatste tijd veel in het nieuws is, is namelijk "het verbranden van houtige biomassa", ook wel bekend als "thermische conversie van vaste biomassa" of "vaste biomassa warmte". Er zijn ook andere vormen van biomassa en andere vormen van conversie. Die kennen hele andere voor- en nadelen. Daarover gaat dit artikel niet.

Er zijn veel biomassacentrales en -ketels (zie uitleg onderaan dit artikel) in aanvraag/bouw/productie. Dat heeft zo zijn redenen:
  1. In het klimaatakkoord is afgesproken om de uitstoot van CO2 flink te verminderen. De Europese Unie heeft in de Renewable Energy Directive (RED) bepaald dat de uitstoot van CO2 bij het verbranden van biomassa niet meegeteld hoeft te worden (Bijlage V C.13 van de RED). De redenatie is dat de herplant van bomen weer zorgt voor opname van de uitgestoten CO2. Daarover hieronder bij nadelen meer.
  2. Aardgas halen we uit de bodem, waar het in de afgelopen miljoenen jaren gevormd is uit biomassa. De CO2 daarin zit dus opgesloten in de aarde en komt niet in de lucht als we dat aardgas laten zitten.
  3. Aardgas en kolen in de grond laten zitten kan alleen als we een alternatief hebben voor aardgas. Biomassa is zo'n alternatief. Dus stimuleert de overheid het toepassen van biomassa middels subsidies (o.a. de SDE(+(+))).
Wat is er met biomassa(-centrales) mis:
  1. Biomassa stoot bij verbranding meer CO2 uit dan kolen en gas. Hoeveel precies, dat hangt af van allerlei zaken: vochtgehalte van de biomassa, kwaliteit van de verbranding etc. Grofweg stoot verbranding van biomassa 2 keer meer CO2 uit dan de verbranding van gas voor de opwek van een gelijke hoeveelheid energie (in Joule).
  2. Biomassa stoot bij verbranding naast CO2 ook nog andere broeikasgassen en gevaarlijke stoffen uit: stikstof, fijn stof, furanen, dioxinen, zware metalen. Ook hier weer: hoeveel is afhankelijk van diverse factoren: kwaliteit van de verbranding, kwaliteit van de filters etc.
  3. Biomassa mag je volgens de in Nederland geldende regels alleen duurzaam noemen als het aan allerlei eisen voldoet. Probleem daarvan is echter dat die eisen alleen voor Nederland gelden. Daarbuiten worden die duurzaamheidseisen vrijwel niet nageleefd. Van biomassa uit het buitenland kun je dan ook lastig vaststellen of dat wel duurzaam is. Het toezicht daarop is minimaal.
  4. Biomassa is, als het goed is, resthout: hout dat niet gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld de bouw (balken), papier, plaatmateriaal etc. Vaak wordt dan genoemd "tak en tophout" (zeg maar de dunne delen van de boom waar je geen balken van kan maken) en zaagsel (restanten van het verzagen van stammen tot balken en plaatmateriaal). Dat resthout kun je echter ook anders gebruiken dan verbranden (zie de ladder van Lansink). Je kunt het in de natuur laten liggen, waar het voeding is voor de bodem van het bos en waar de CO2 veel langzamer (in een periode van ongeveer 10 jaar) vrij komt dan bij verbranding. Je kunt het gebruiken voor voeding daar waar er een tekort aan natuurlijke materialen is. Biomassa verbranden staat bijna onderaan de
    nuttige toepassing van hout. Ook het PBL kwam in 2016 al tot de conclusie "Vanwege de beperkte beschikbaarheid van biogas en vaste biobrandstoffen is het verstandig deze schone energiebronnen te reserveren voor toepassingen met weinig alternatieve schone brandstoffen ( Ros & Schure 2016)"
  5. Biomassa produceert hoge temperatuur warmte. Te hoog voor de verwarming van woningen. De warmte wordt onderweg naar de woningen dus weer afgekoeld. Door de hoge temperatuur is er meer verlies gedurende het transport (het verschil in temperatuur met de omgeving is hoog, waardoor het verlies navenant hoger is). Tot wel 55% van de energie gaat zo verloren. Er moet dus 55% meer biomassa verbrand worden dan dat er aan energie in de woningen nodig is.
  6. Biomassa heeft een veel lagere energiedichtheid dan gas en kolen (en veel andere brandstoffen). Je hebt er dus meer van nodig om evenveel energie te produceren.
  7. Naast de nadelen van biomassa zelf zijn er ook nadelen van kleine biomassaketels. Deze hoeven namelijk niet te voldoen aan uitstooteisen. En omdat dit soort ketels vaak in de gebouwde omgeving staan, tussen woningen, is het gevaar dat mensen dat fijn stof inademen juist groter. Van fijn stof is bekend dat het levensgevaarlijk is.
  8. Pellets komen vaak uit het buitenland, want in Nederland is domweg te weinig "rest-'hout om alle biomassacentrales en -ketels te laten branden. In het buitenland is veel verzet tegen de houtwinning daar. Hele dorpen komen in verzet, ondanks dat er mensen uit die dorpen werk door krijgen. Hun leefomgeving wordt namelijk volledig vernietigd. En daar zijn ze niet blij mee.
  9. Warmtenetten zijn alleen rendabel als er grote hoeveelheden woningen op aangesloten zijn. Dat komt omdat de kosten van aanleg hoog zijn. Daarom worden warmtenetten vaak pas aangelegd als een hele wijk of enkele wijken op dat net worden aangesloten. Elk pand dat er niet op aangesloten wordt, betekent minder inkomsten voor de exploitant. Die exploitant is altijd een commercieel bedrijf, aangezien de aanleg van warmtenetten niet door de overheid gereguleerd wordt. Dit in tegenstelling tot de aanleg van elektriciteits- en gasnetten. De exploitant van een warmtenet heeft dus een monopoliepositie. Veel mensen die zijn aangesloten op warmtenetten klagen dan ook over de hoge kosten. Maar je aansluiting opzeggen betekent ook dat je hoge kosten moet maken.
  10. Warmtenetten gevoed door biomassa zijn hoge temperatuur netten. Het aansluiten van andere bronnen daarop is ten eerste voorbehouden aan de exploitant (dat commerciële bedrijf). En ten tweede kunnen lage temperatuur bronnen zoals restwarmte van datacentra daar niet op aangesloten worden. De temperatuur van die warmtebron zou dan eerst aanmerkelijk verhoogd moeten worden en daarna bij het afgiftepunt (de woning) weer verlaagd. Dat geeft zoveel verlies dat het niet rendabel te maken is.
  11. Jonge bomen nemen veel minder CO2 op dan oude bomen. Je kunt een gekapte boom vervangen door een jonge boom te verplanten, maar het duurt vele jaren voordat die nieuwe boom net zoveel CO2 opneemt als de gekapte boom. Om direct een CO2 balans te krijgen, zou je voor elke gekapte boom veel meer jonge bomen moeten herplanten. Dat gebeurt niet.
  12. Nog een argument tegen warmtenetten is dat het door de hoge temperatuur van die warmte, niet nodig is om de woning goed te isoleren. In feite werkt een hoge temperatuur warmtenet de verduurzaming van het woningbestand dus tegen.
Uitleg van begrippen:
  1. Een (biomassa-)"ketel" is een verbrandingsoven, zeg maar een grote allesbrander of kachel. Een ketel onderscheidt zich van een centrale doordat een ketel direct levert aan panden, zonder tussenkomst van een openbaar warmtenet. Een biomassacentrale, zoals die door Vattenfall in Diemen gebouwd wordt, levert de warmte aan een warmtenet die het over langere afstanden transporteert naar panden.
  2. Een pellet is een stukje geperst hout en ziet er uit als droog caviavoer. Iets heel anders dus dan een pallet: zo'n houten frame waar stenen e.d. op vervoerd worden.

14 mei 2020

Kan een boycot de biomassacentrale nog stoppen?

Een nieuwsbericht van GroenLinks op 12 mei: 'GroenLinks zet in op duurzame warmte' - 'Vandaag werd een ongevraagd advies besproken in de stadsdeelcommissie Oost over de voorgenomen bouw van een Biomassacentrale (BMC) in Diemen waar GroenLinks zich al jaren tegen verzet.' Het debat is hier terug te horen. 
Evert Kuiken schreef een reactie. 

In het ongevraagde advies wordt verzocht: "...geen buurten aan te sluiten op hoge temperatuur warmtenetten die (mede) worden beleverd door de biomassacentrale van Vattenfall te Diemen".

Er is ook een aangepaste versie van het adviesDaarin is toegevoegd de zinsnede: "...zolang daarin hout wordt verstookt dat daarvoor is gekweekt en/of uit het buitenland afkomstig is." Geen idee wie dit bedacht heeft, maar het voegt weinig toe. De "en/of" maakt het ook erg onduidelijk. De BMC Diemen is veel te groot om te kunnen voeden met hout uit Nederland. Waar halen wij jaarlijks 18.000 voetbalvelden vol bos vandaan? GroenLinks stelt terecht dat door die toevoeging wij de Veluwe moeten gaan opstoken. Wel wat populistisch gesteld, maar dat is ook verkiezingstaal.

Wat maakt GroenLinks Amsterdam Oost hier van in het nieuwsbericht?

"Geen hoge-temperatuurwarmtenetten aanleggen die (mede) geleverd worden door de BMC in Diemen als daarin hout wordt verstookt dat gekweekt is en/of uit het buitenland komt." 

In het advies staat niet aanleggen, maar aansluiten. Er wordt trouwens in de vergadering terecht gezegd dat hoge temperatuur warmtenetten verouderde techniek zijn. Er treedt ook nog eens veel transportverlies op en -dit is bevestigd door Vattenfall- je kunt er weinig andere bronnen op  aansluiten. Al helemaal geen lage temperatuur bronnen zoals aquathermie, warmte uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA), drinkwater (TED) en restwarmte van datacenters. Dat is te kostbaar. Zie ook dit artikel van Nieuwsuur.
(Ik ontdek overigens dat we in Diemen al TED hebben?)

"Daarnaast frustreert het niet aanleggen van hogetemperatuurwarmtenetten de innovatie en ontwikkeling van duurzame warmtebronnen zoals aquathermie en aardwarmte."
Nee, dus, dat heb ik net uitgelegd. En het advies zegt niets over aanleggen, maar iets over aansluiten. Sterker nog: een hoge temperatuur warmtenet aanleggen zou wel eens een enorme desinvestering kunnen zijn. Over 25 jaar, als die biomassacentrale dicht gaat omdat de subsidie stopt, zijn er namelijk geen hoge temperatuur warmtebronnen meer beschikbaar.

"Onze voorwaarden om in te stemmen met een BMC zijn veel strenger dan die van de indieners van dit advies."
Dan was dit niet-aansluiten-advies toch een mooie eerste signaal geweest?

"Wat zijn de gevolgen: Woningen van het gas afhalen en burgers daarmee letterlijk in de kou zetten."
Wat een populistische, kinderachtige reactie. Dat stelt een van de commissieleden trouwens ook. "Demagogisch" wordt zelfs genoemd. Er zijn veel manieren om woningen, ook oude, van het gas af te halen. Duurzamer, goedkoper (aanleg van een warmtenet is duur en de straten moeten open) en meer toekomstbestendig. Want over 25 jaar gaat die biomassacentrale dicht en moet het hoge temperatuur warmtenet weer uit de grond?

"...een schijnoplossing die levensgevaarlijk is omdat er ofwel burgers in de kou worden gezet of de aarde nog meer opgewarmd wordt..."
Levensgevaarlijk? Biomassa stoot meer CO2 en gevaarlijke stoffen uit dan gas (en kolen). Trouw: Biomassa is levensgevaarlijk!

Het enige waarin ik GroenLinks gelijk moet geven is dat ook ik denk dat Amsterdam-Oost hiermee de BMC Diemen niet gaat tegenhouden. Maar: dat gebeurt mogelijk wel als we ook Diemen, Almere en Amstelveen zover krijgen. Ook hier weer: het is een duidelijke stap, een signaal, die navolging zal krijgen.
GroenLinks kiest daar niet voor. "Valse hoop geven" noemt men het.
GroenLinks noemt trouwens ook Muiden als afnemer, maar bij mijn weten gaat Muiden niet over op hoge temperatuur warmtenetten. In ieder geval niet de nieuwbouw wijk De Krijgsman.

In de mondelinge toelichting stelt Matthijs Joosten dat GroenLinks een heel goed convenant heeft afgedwongen waardoor het plan van Vattenfall voor de BMC veel minder slecht is. "Maar nog steeds slecht".
Waarom sluit je dan een convenant af en stem je niet tegen gebruiken van de warmte van die BMC als je dat zo'n slecht plan vindt?

Er wordt door GroenLinks voorgesteld het woord "nieuwbouw" toe te voegen aan "buurten", maar daar zijn de meeste raadsleden het niet mee eens. Dat gaat ze niet ver genoeg. Wel bijzonder trouwens, want toevallig(?) maakt Nieuwsuur bekend dat enkele gemeenten in Nederland, waaronder Amsterdam, vast zitten aan contracten met Vattenfall: alle nieuwbouw moet op hun warmtenet aangesloten worden.

Rick Vermin, wethouder GroenLinks, stelt dat de bouw in een onomkeerbare fase is. Onjuist. Vattenfall laat in een directe mail aan mij weten dat dit zeker niet het geval is. Beetje raar.
Vermin stelt ook weer dat de centrale gebouwd wordt voor warmte voor o.a. Muiden. Ik betwijfel dit. Ik ken geen plannen in Muiden om warmte af te nemen van de BMC.
Vermin stelt verder dat dit advies de energietransitie vertraagt doordat de enige vervanging van gas de warmtenetten zijn. En dat in de Transitievisie Warmte van Amsterdam staat dat men open netten wil met duurzame bronnen. Dat D66 dus niet bang hoeft te zijn voor lock-in: alle aangesloten huizen gedwongen klant van Vattenfall.
Open netten zijn een illusie: er zijn geen andere aanbieders van hoge temperatuur warmte in de omgeving. Zelfs de overheid geeft toe dat een situatie zoals we die kennen van elektriciteit, bij warmte vrijwel onmogelijk is. En biomassa wordt volgens de huidige regels gezien als duurzame bron want je hoeft de CO₂ uitstoot niet mee te tellen... Loffelijk streven in die transitievisie, maar niet realistisch.

GroenLinks stelt verder dat er onwaarheden in het advies staan, maar geeft niet aan welke. Een gemiste kans.

Onwaarheden in het betoog van GroenLinks zijn er vele. Zoals dat Russisch gas slechter voor het milieu is door de hoge methaanuitstoot. Volgens Royal Haskoning DHV is de broeikasgas uitstoot van Russisch 70 kg. per GJ warmte. Nederlands gas zit op 64 kg. per GJ. Dat scheelt niet zoveel.

Ik zie uit naar het veel strengere ongevraagde advies van GroenLinks!

Met vriendelijke groeten, 

Evert Kuiken, 
Duurzaam Dorp Diemen

- - - - - - -

*) Energielinq.stroomversnelling: Het moet wettelijk verboden worden om woningen aan te sluiten op nieuwe warmtenetten met een hoge temperatuur (90°C) en om nieuwbouwwoningen aan te sluiten op middentemperatuur (70°C). Ook moet er een CO2-heffing op door warmtenetten geleverde warmte komen. Dit zegt Stroomversnelling-voorzitter Leen van Dijke in reactie op een uitzending van het actualiteitenprogramma Nieuwsuur waaruit blijkt dat tot nu toe ruim 60.000 goed geïsoleerde nieuwbouwwoningen zijn aangesloten op een warmtenet met hogere temperaturen, terwijl zij dat temperatuurniveau helemaal niet nodig hebben. Oude wijken, die deze warmte juist wél nodig hebben, dreigen hierdoor buiten de boot te vallen.

2 mei 2020

'Provincie haalde stikstof-rekentruc uit bij verlenen vergunning biomassacentrale Diemen'

Bij het verlenen van de vergunning aan Vattenfall om in een biomassacentrale in Diemen hout te gaan verstoken, heeft de provincie zich gebaseerd op fictieve waardes en niet op de hoeveelheid stikstof die de afgelopen jaren daadwerkelijk is uitgestoten.

Dit blijkt uit een onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer en de krant Trouw.

Het zit als volgt: in 2015 gaf de provincie de toenmalige gascentrale toestemming om jaarlijks 1000 ton stikstofoxide uit te stoten. Die limiet bleek veel te ruim, want in de jaren daarna stootte de centrale in werkelijkheid tussen de 245 en 325 ton stikstofoxide uit, nog geen derde van wat maximaal was toegestaan. Nadat milieuorganisaties naar de rechter waren gestapt, werd de limiet licht naar beneden bijgesteld.

Volgens de meest recente vergunning mag Vattenfall in de Diemense biomassacentrale 825 ton stikstof per jaar gaan uitstoten. Opvallend, want als bij het verstoken van biomassa - zoals de provincie stelt - minder stikstof vrijkomt dan bij het verstoken van aardgas, zou die limiet flink omlaag kunnen. Bij het verstoken van gas kwam de afgelopen jaren immers hooguit 325 ton vrij.
Lees hier het volledige artikel 

Bron: NH Nieuws - 29 april 2020, 19.30 uur · Aangepast 29 april 2020, 20.37 uur